An pagdayo sa ibang nasyon kaluyahan nin gamot. An mga napa-ibang lugar biktima nin ekolohiya. Sa tahaw ninda asin an nagsusustenir na daga, may salugsog na nagtadom.
Ernesto Galarza
Duman sa harong, ini an mga pangaturugan na sakong pinapangaturugan
sa islang kun sain an saldang pirmeng maliwanagon
bakong arog kaining halangkaw na edificiong pirmeng madiklomon:
paiskwelahon an anom kong mga aki asin balukaton
an natatada kong minanang daga
(ay, kun kuta an istambay kong agom
arog ka pursigido kan mga panaka sa hagyan
dai kuta napasakamot idto
ni Don Serafin asin an apat niyang kabalyero.)
Sinda na daw ini? Kukuanon na ninda ako?
Ay, alagad nagin mailom ako.
Kada pagduman ko sa mercado
minabakal akong perang kilo nin asin sagkod apog,
nakatago sa sakong basket.
Kun bangging mayong bulan, pakatapos kan sakong klase,
tood an sakong mga kamot
sa pagbabaak asin pag-aasin kan mga sira
nadakop kan sakong ama sa lawod.
An mga alon daw ini o an mga panaka sa hagyan?
Ay, maboot an dagat, alagad huli sa mga dinamita
asin hilo
nagdikit an populasyon kan mga sira
na siguro nagpasiring na sa kun sain
na arog ko.
Binayaan ko an blackboard asin an sakong mga aki,
(sa pangangataman kan tugang kong sinanglian na ako
sa papel kong ina asin agom, an mga matatabil an dila)
nganing mag-ataman kaining aking matagas an payo
sa madiklom, madiklom na kuwartong ini na kasing kantidad
kan daga, pambayad sa pasaporte
asin singil kan recruiter
para sa pangaturugan kong makapagtrabaho sa abrod.
Alagad si sir, magpoon kan enot kong aldaw
hinihiling akong garo dai akong sulot
rinirikisa an sakong atubang, an sakong likod.
Huli kaini, si ma'm hinihiling man ako
na may pagdududa, garo baga
kinakakan ko si pagkakan kan aki
(na iyo man talaga asin si para sa dayo,
ta kulang pa sa ido an tinatao sa sako)
Asin magpoon sa mga burarat asin burikat na mata,
magpoon sa mga kurahaw na istranyo an kahulugan sa sakong talinga
alagad kaagid nin salugsog sa sakong puso, nagabot an maluhay na pagkamang
nin mga kamot sa sakong tabay pagkakabanggi,
asin an mga biglang taplong na pinaparong an ilaw sa sakong payo.
Asin dai ako sinusueldohan
nin perang bulan, bulan, bulan.
Asin mayong surat haling harong an nagaabot,
nin perang bulan, bulan, bulan.
Langaw daw an nagtataptap sa salming kan bintana?
Kaya ginibo ko sana an tama,
an ginigibo kan mga agom kan mga parasira duman sa samo kun banggi.
Ngonian an asin sagkod an apog
bahala na sainda sa aparador.
Kung mag-abot sinda, dai ninda ako madadara.
Malayog akong arog kan langaw sa bintana.
EMILY'S LETTER
Migration is the failure of roots. Displaced men are ecological victims. Between them and the sustaining earth, a wedge has been driven."
- Ernesto Galarza
Back home, these are the dreams I dreamed
in the islands where the sun is always bright
unlike this high-rise flat where it is always night:
send my six children to school and redeem
what remains of my inherited land
(ay, if only my by-standing husband
was like these relentless hooves on the stairs
it would not have been taken
by Don Serafin and his four horsemen).
Is it them? Are they now going to take me in?
Ay, but I have been discreet.
Each time I went to the market,
I bought several kilos of salt and lime,
stashed in a basket.
On moonless nights, after my classes.
my hands are deft
in slitting and salting the fishes
my father caught from the depths.
Is it the waves or the hooves on the steps?
Ay the sea was kind, but for the dynamites.
and the poison.
There was a decline in the population
of fishes which have perhaps moved somewhere else
as I am.
I left the blackboard and my children behind,
(with my sister who had taken over my role as both
mother and wife, those reeking gossips)
to care for that spoiled brat
in this dark, dark flat that was worth
our land, payment for the passport
and the job recruiters fees.
For my dreams, gone overseas.
But my Sir, since day one
had been looking at me as if I had nothing on
examining my front, my behind.
In turn, my Madam, would look at me
with suspicion, as if I had eaten the food
in the fridge for the kid (which I did and the dog food,
as I only get a plateful less than the dog.)
And from stares and glares,
from shouts strange in meaning to the ear
but kin to pins in my heart; came the slow creeping
of hands on my lap at nights,
and the sudden slaps that turns out the light in my head.
And I was never given my pay
for months, months and months.
And no letters from home arrived,
for months, months and months.
Is it a fly that tap, tap on the window glass?
So I did what was right.
what fishermen's wives do back home in the night.
Now, the salt and the lime
will take care of them in the closet
When they come, they'll not take me in.
I'll fly like the flies on the window pane.